عبارت – گروه جامعه: دریای خزر هر سال میزبان میلیون‌ها مسافر و گردشگر است، اما در کنار جذابیت‌های طبیعی، یکی از پرحادثه‌ترین پهنه‌های آبی ایران نیز محسوب می‌شود. اخبار پیاپی غرق شدگان عمدتا غیربومی در هفته‌های اخیر به سرخط اخبار حوادث کشور رسیده است.
جان‌های عزیزی که به‌سادگی از دست می‌کند و موجب اندوه ابدی خانواده‌ها می‌شود
استان مازندران با حدود ۳۴۰ کیلومتر نوار ساحلی، بیشترین حجم شناگران کشور را در فصل تابستان می‌شود پذیرد و به همین دلیل، بیشترین آمار غرق‌شدگی را نیز به خود اختصاص داده است. بررسی روند ۱۵ ساله نشان می‌دهد اگرچه اجرای طرح‌های سالم‌سازی، افزایش تعداد ناجیان غریق و فرهنگ‌سازی موجب کاهش محسوس تلفات نسبت به ابتدای دهه ۱۳۹۰ شده، اما همچنان سالانه ده‌ها نفر جان خود را در دریای خزر از دست می‌دهند.
روند آماری غرق‌شدگان از ابتدای سال ۱۳۹۰ تا پایان ۱۴۰۴ جمع کل تقریبی دوره حدود ۱,۴۰۰ نفر غریق را نشان می‌دهد که آمار نگران‌کننده‌ای است. ذکر این نکته لازم است که آمار سال‌های مختلف بر اساس گزارش‌های اداره‌کل پزشکی قانونی مازندران، هیئت نجات غریق و گزارش‌های رسمی رسانه‌ای گردآوری شده است. برای برخی سال‌ها تنها آمار طرح دریای تابستان منتشر شده و آمار نهایی سال ممکن است اندکی متفاوت باشد.
تحلیل روندهای آماری نشان می‌دهد که سه دوره متفاوت با شاخصه‌های مختلف در این زمینه قابل شناسایی است:
دوره نخست (۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴): میانگین سالانه حدود ۱۴۶ فوتی، نبود پوشش کافی ناجیان غریق، کمبود طرح‌های سالم‌سازی و شنا در سواحل فاقد نظارت
دوره دوم (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰):کاهش تدریجی آمار، افزایش تعداد ناجیان غریق وتوسعه طرح‌های سالم‌سازی و نصب تابلوهای هشدار
دوره سوم (۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴): نوسان دوباره آمار، افزایش سفرهای تابستانی، ورود گردشگران بیشتر، افزایش شنا در مناطق ممنوعه و محدودیت اعتبارات طرح دریا در برخی سال‌ها.
.
ویژگی‌های قربانیان
مطالعات پزشکی قانونی و پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد: حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد قربانیان مرد هستند و بیشترین گروه سنی متعلق به ۱۸ تا ۳۵ سال است. همچنین بخش قابل توجهی از قربانیان را گردشگران و افراد غیربومی تشکیل می‌دهند و بیشتر حوادث در تیر، مرداد و شهریور رخ می‌دهد و از همه مهم‌تر اینکه بیش از ۸۰ درصد غرق‌شدگی‌ها خارج از محدوده‌های مجاز شنا اتفاق می‌افتد.
اما کارشناسان؛ شنا در مناطق ممنوعه، جریان‌های شکافنده (Rip Current)، ناآشنایی با شرایط دریای خزر و تفاوت امواج آن با استخر و حتی دریاهای جنوبی، اعتماد بیش از حد به مهارت شنا، مصرف الکل یا مواد مخدر، نبود نظارت خانواده بر کودکان، ورود شبانه به دریا و کمبود تجهیزات امدادی در برخی نقاط ساحلی (PubMed) را از مهم‌ترین دلایل غرق‌شدگی می‌دانند.
.
شهرستان‌های دارای بیشترین غرق‌شدگی
بر اساس گزارش‌های رسمی، بیشترین حوادث معمولاً در این مناطق رخ داده است: محمودآباد، بابلسر، نور، نوشهر، عباس‌آباد، رامسر و تنکابن. ضمن اینکه این شهرستان‌ها بیشترین حجم ورود گردشگر و طولانی‌ترین سواحل قابل استفاده را دارند.
کاهش احساس امنیت گردشگران، افزایش هزینه‌های امداد و درمان، خسارت روحی و اقتصادی به خانواده‌ها، فشار بر اورژانس، هلال احمر و پزشکی قانونی و آسیب به صنعت گردشگری ساحلی از مهم‌ترین پیامدهای اقتصادی و اجتماعی این معضل است.
اما سوال بزرگ این است که راهکارهای پیشنهادی برای کاهش یا ریشه‌کنی این بحران سرخ‌آبی چیست. اکثر تحلیلگران پیشنهادات خود را در سه قالب اقدامات کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت تقسیم‌بندی می‌کنند.
اقدامات کوتاه‌مدت شامل: افزایش تعداد ناجیان غریق، گسترش ساعات فعالیت طرح‌های سالم‌سازی، نصب تابلوهای هشدار چندزبانه، استقرار پهپادهای پایش ساحلی و افزایش گشت‌های دریایی است و
اقدامات میان‌مدت پیشنهادی شامل: آموزش شنا و آشنایی با جریان‌های شکافنده در مدارس، تولید محتوای آموزشی برای گردشگران، توسعه اپلیکیشن هشدار وضعیت دریا و استفاده از هوش مصنوعی برای پایش سواحل است.
اقدامات بلندمدت نیز شامل: افزایش تعداد پلاژهای استاندارد، توسعه سامانه هشدار هوشمند دریایی، ایجاد بانک اطلاعات ملی غرق‌شدگان، آموزش عمومی مستمر درباره ایمنی دریا و اختصاص بودجه پایدار برای مدیریت ایمنی سواحل می‌باشد.
اگرچه آمار غرق‌شدگان دریای خزر در مازندران نسبت به ابتدای دهه ۱۳۹۰ روندی کاهشی داشته است، اما ثبت حدود ۱,۴۰۰ فوتی طی ۱۵ سال گذشته نشان می‌دهد این پدیده همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های ایمنی گردشگری در کشور است. تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد هر زمان پوشش ناجیان غریق، آموزش عمومی و نظارت بر سواحل تقویت شده، تعداد قربانیان نیز کاهش یافته است. از این رو، ترکیبی از اقدامات زیرساختی، آموزشی و مدیریتی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش بیشتر تلفات ایفا کند.
