عبارت – نگار نژادآذر: جنگ، صرفنظر از علت یا طرفهای درگیر، یکی از مخربترین پدیدهها برای سلامت روان کودکان است. کودکان به دلیل رشد ناتمام شناختی و هیجانی، بیش از بزرگسالان در برابر پیامدهای خشونت، ناامنی و بیثباتی آسیبپذیر هستند. حتی اگر کودکی مستقیماً در میدان نبرد حضور نداشته باشد، تجربه آوارگی، از دست دادن عزیزان، شنیدن صدای انفجار، مشاهده تصاویر خشونتآمیز یا زندگی در فضای اضطراب و ناامنی میتواند آثار عمیقی بر سلامت روان او بر جای بگذارد.
پیامدهای روانی جنگ بر کودکان
مهمترین آثار روانی جنگ بر کودکان عبارتاند از:
اضطراب و ترس مداوم: احساس ناامنی، نگرانی درباره آینده و ترس از مرگ یا آسیب دیدن اعضای خانواده.
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): کابوسهای شبانه، یادآوری مکرر صحنههای خشونت، گوشبهزنگ بودن دائمی و اجتناب از موقعیتهای یادآور حادثه.
افسردگی: غمگینی، کاهش امید به آینده، بیانگیزگی و کنارهگیری از فعالیتهای روزمره.
اختلالات رفتاری: پرخاشگری، زودرنجی، افت تحصیلی، مشکلات تمرکز و گاهی انزوای اجتماعی.
آسیب به رشد اجتماعی و شناختی: اختلال در یادگیری، کاهش مهارتهای ارتباطی و دشواری در شکلگیری احساس امنیت و اعتماد.
هرگونه درگیری نظامی میان ایران و آمریکا یا هر دو کشور دیگری، در صورت وقوع، میتواند کودکان را با پیامدهایی مانند تخریب زیرساختهای آموزشی و درمانی، جابهجایی اجباری خانوادهها، قطع روند تحصیل و افزایش مشکلات روانی روبهرو کند. تجربه جنگهای معاصر در مناطق مختلف جهان نشان داده است که کودکان، حتی زمانی که مستقیماً هدف حملات نیستند، از فضای مداوم ترس و ناامنی آسیب میبینند و ممکن است این آسیبها تا سالها ادامه داشته باشد.
برای کاهش آثار روانی جنگ بر کودکان، اقدامات زیر اهمیت زیادی دارد:
فراهم کردن محیطی امن و قابل پیشبینی برای کودک.
ارائه خدمات روانشناختی و حمایتهای اجتماعی.
تداوم آموزش و فعالیتهای آموزشی حتی در شرایط بحرانی.
محدود کردن مواجهه کودکان با تصاویر و اخبار خشونتآمیز.
حمایت از والدین و مراقبان، زیرا سلامت روان آنان نقش مهمی در آرامش کودکان دارد.
کودکان بزرگترین قربانیان خاموش جنگ هستند. آثار روانی جنگ میتواند سالها پس از پایان درگیری باقی بماند و بر سلامت، آموزش و کیفیت زندگی آنان تأثیر بگذارد. تجربه جنگهای مختلف در جهان نشان میدهد که حفاظت از سلامت روان کودکان، تأمین امنیت، تداوم آموزش و ارائه حمایتهای روانی و اجتماعی باید از مهمترین اولویتهای هر پاسخ بشردوستانه در زمان جنگ باشد.
