گزارش تحلیلی عبارت | یکسال کارنامه راه و شهرسازی مازندران؛
«راهی بهسوی آینده»/ چگونه گفتمان جدید مدیرکل راهوشهرسازی آیندهنگری را جایگزین روزمرهگی کرد؟
🔹*عبارت – مارال نژادآذر:* یکسال گذشته را میتوان یکی از دورههای پرتحرک در حوزه عمران و توسعه مازندران ارزیابی کرد؛ دورهای که ادارهکل راه و شهرسازی استان با مدیریتی پویا و ریسکپذیر، در کنار سایر دستگاههای تابعه وزارت راه و شهرسازی، تلاش کرده است چند پرونده مهم و بعضاً سالها معطلمانده را همزمان پیش ببرد: *از تأمین مسکن، توسعه راهها، بازآفرینی شهری، طرح بلندپروازانه بلندمرتبهسازی تا مولدسازی اموال و بهروزرسانی برنامههای توسعه شهری.*
🔹بر اساس اعلام رسمی برنامههای هفته دولت ۱۴۰۵، در سطح استان ۳ هزار و ۸۲۳ پروژه با سرمایهگذاری ۵۷.۷ همت آماده افتتاح شد و عملیات اجرایی ۶۸ پروژه جدید با اعتباری بیش از یک همت نیز آغاز میشود. در این میان، سهم مجموعه پروژههای وزارت راه و شهرسازی در مازندران، ۱۵۸ پروژه با ارزشی بالغ بر ۲۳ همت اعلام شده است؛ رقمی که نشان میدهد بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاری عمرانی استان بر زیرساختهای حملونقل، مسکن و توسعه شهری متمرکز شده است.
🔹*در حوزه مسکن*، تداوم اجرای طرحهای حمایتی و تلاش برای تکمیل واحدهای نیمهتمام، یکی از مهمترین محورهای عملکردی بهشمار میرود. اهمیت این بخش برای مازندران تنها در افزایش تعداد واحدهای ساختهشده نیست؛ خانهدار شدن خانوارها میتواند بخش بزرگی از هزینه ماهانه اجاره را به یک دارایی پایدار تبدیل کند و در نتیجه، قدرت برنامهریزی اقتصادی خانوار را بهویژه در شرایط ناپایدار فعلی افزایش دهد.
🔹در سطح ملی نیز وزارت راه و شهرسازی برنامه افتتاح ۱۳۴ هزار واحد مسکونی تا پایان شهریور ۱۴۰۵ را در قالب نهضت ملی مسکن، مسکن مهر، بافتهای فرسوده و سایر الگوهای تأمین مسکن اعلام کرده است؛ برنامهای که بخشی از ظرفیت آن به استانها از جمله مازندران سپرده شده که این استان سهم قابل توجهی از این سرمایهگذاریها را بهخود اختصاص داده است.
🔹یکی از سیاستهای جدید دولت، *توسعه مسکن استیجاری* است. در این الگو، دولت و نهادهای عمومی بهجای تمرکز صرف بر واگذاری واحدهای ملکی، بخشی از واحدهای مسکونی را با هدف اجارهداری سازمانیافته و عرضه مسکن با شرایط مناسبتر در اختیار خانوارهای واجد شرایط قرار میدهند. طبق اعلام معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، نخستین مرحله شامل حدود ۵ هزار واحد است که از ظرفیت پروژههای مشارکتی، خانههای سازمانی و مجموعههای وابسته به نهادهای عمومی و وزارت راه استفاده میشود.
🔹اهمیت این طرح برای استانهای دارای بازار اجاره فشرده، از جمله مازندران، در آن است که میتواند در کنار سیاست خانهدارسازی، بخشی از فشار تقاضا بر بازار اجاره را مدیریت کند و البته مالکیت زمان را نیز به دلالی وا نگذارد.
🔹مازندران استانی است که کیفیت راهها مستقیماً با اقتصاد و گردشگری آن پیوند دارد. تکمیل محورهای ارتباطی، رفع گلوگاههای ترافیکی و پیشبرد پروژههای بزرگ، علاوه بر کاهش زمان سفر و هزینه حملونقل، میتواند دسترسی به مناطق گردشگری، بازارهای محلی و مراکز تولیدی را بهبود دهد. رویکردی که جابر حسنزاده آن را بخشی از پازل گفتمان *«راهی بهسوی آینده»* در ادارهکل راهوشهرسازی مازندران بهکار گرفته است.
🔹در گزارشهای منتشرشده از عملکرد سال جاری، پروژههایی مانند *پل سفید، محور دامغان، آزادراه رامسر–چالوس و جاده هراز* در شمار طرحهای مهم مورد پیگیری قرار گرفتهاند. نکته مهم آن است که بخشی از منابع مورد نیاز این طرحها از محل مولدسازی داراییهای وزارت راه و شهرسازی و اعتبارات سفر ریاستجمهوری تأمین شده است.
🔹از منظر تحلیلی، تکمیل این پروژهها فقط یک دستاورد عمرانی نیست. برای استانی که در تعطیلات و فصل گردشگری با حجم بالای سفر مواجه است، هر کیلومتر راه ایمنتر و هر گره ترافیکی رفعشده میتواند به کاهش اتلاف وقت و سوخت، افزایش ایمنی و توزیع بهتر گردشگران در مناطق مختلف استان منجر شود.
🔹*یکی از نقاط قابل توجه در مدل تأمین مالی پروژههای مازندران، که مؤید ریسکپذیری مدیرکل راهوشهرسازی است؛ استفاده از ظرفیت مولدسازی اموال و املاک است*. در این رویکرد، داراییهای بلااستفاده یا کمبازده شناسایی و از طریق فروش، واگذاری یا فعالسازی اقتصادی، به منبعی برای تأمین مالی طرحهای اولویتدار تبدیل میشوند.
مزیت این روش، کاهش وابستگی مطلق پروژهها به بودجههای سالانه است. بهویژه برای پروژههای بزرگی که سالها به دلیل کمبود اعتبار متوقف یا کند شدهاند، مولدسازی میتواند مسیر تازهای برای تأمین منابع و خروج از چرخه «شروع پروژه بدون تضمین تکمیل» فراهم کند.
🔹در حوزه برنامهریزی، مأموریت راه و شهرسازی تنها ساختوساز نیست. *امروز ماموریتی که سالها فراموش شده بود به واسطهی انضمامِ “پیوستی تازه” توسط حسنزاده در یکسال اخیر در قالب توسعهی گردشگری ضروری تشخیص داده شد و در همین راستا بهروزرسانی طرحهای توسعه شهری، مدیریت زمین و هدایت رشد شهرها، زیرساخت تصمیمگیری برای سالهای آینده را شکل داد.* همزمان، بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری میتواند کیفیت زندگی ساکنان را بدون نیاز به گسترش بیرویه شهرها افزایش دهد، چنانکه *بعنوان مثال پروژه بازآفرینی امامزاده یحیی و محلهی آبانبار نو در ساری* قرار است چنین کنند.
🔹هفته دولت امسال را میتوان یکی از مهمترین مقاطع نمایش دستاوردهای عمرانی مازندران دانست. افتتاح ۱۵۸ پروژه وابسته به حوزه وزارت راه و شهرسازی با اعتباری بیش از ۲۳ همت، در کنار کلنگزنی و آغاز پروژههای جدید، نشان میدهد بخشی از طرحهایی که پیشتر در مراحل طولانی تأمین اعتبار، اجرا یا تکمیل قرار داشتند، اکنون به مرحله بهرهبرداری رسیدهاند.
🔹اهمیت این تحول، بهویژه در پروژههای نیمهتمام، فراتر از افتتاح یک سازه یا مسیر جدید است. تکمیل پروژههای معطلمانده، اعتماد عمومی به کارآمدی برنامهریزی و تداوم مدیریت را تقویت میکند؛ زیرا مردم نتیجه هزینهکردهای سالهای گذشته را بهصورت ملموس مشاهده میکنند.
🔹کارنامه یکسال گذشته ادارهکل راه و شهرسازی مازندران را میتوان ترکیبی از *تکمیل پروژههای نیمهتمام، پیشبرد مسکن، فعالسازی منابع از طریق مولدسازی و سرمایهگذاری در زیرساختهای آینده* دانست.
🔹اگر روند کنونی در تأمین مالی و تکمیل پروژهها تداوم پیدا کند، آثار آن میتواند در چند سطح نمایان شود: *کاهش هزینه و زمان سفر، رونق گردشگری، افزایش دسترسی به خدمات، بهبود کیفیت زندگی در بافتهای شهری، کاهش دغدغه مسکن خانوارها و افزایش امید اجتماعی از طریق مشاهده نتایج عینی پروژههای عمرانی.*
🔹در واقع، ارزش اصلی این دستاوردها زمانی آشکار میشود که پروژههای امروز به حلقهای از یک زنجیره توسعه تبدیل شوند؛ زنجیرهای که در آن مسکن، راه، شهر و منابع مالی نه بهعنوان بخشهای جداگانه، بلکه بهعنوان اجزای یک نقشه واحد برای آینده مازندران عمل کنند. قصد استاندار مازندران، معاون عمرانیاش و مدیرکل راهوشهرسازی استان نیز همین است، هدفی که نتایج آن حداقل یک دهه بعد خود را آشکار خواهد کرد، اما به یاد مردم خواهد ماند که چه کسی نخستین بار «آینده» را بر «تلفیقی از گذشته و روزمرهگی» ارجحیت داد.
