به گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان مازندران به نقل از پایگاه خبری تحلیلی بلاغ، این پایگاه در گزارشی به قلم یاسر معافی، به بررسی ابعاد مختلف طرح «لیگ دانایی» در مازندران و پیوند فعالیت‌های ورزشی با ترویج فرهنگ کتابخوانی در مناطق روستایی پرداخته است.
گاهی برای نشاندن کتاب در دست نوجوانان، نباید فقط از کتاب و کتابخوانی گفت؛ گاهی باید از علایق آن‌ها شروع کرد و راهی متفاوت برای رسیدن به دنیای دانایی گشود.
«لیگ دانایی» در مازندران، نمونه‌ای از همین نگاه است؛ طرحی که با پیوند فوتبال و کتابخانه، تلاش کرد شور و هیجان ورزش را به فرصتی برای ترویج فرهنگ مطالعه در روستاها تبدیل کند.
این رویداد فرهنگی و ورزشی با حضور ۱۲ تیم از روستاهای ۶ شهرستان مازندران برگزار شد و نوجوانان شرکت‌کننده در قالب تیم‌های وابسته به کتابخانه‌های عمومی روستاهای خود به رقابت پرداختند.
یکی از الزامات حضور در این مسابقات، عضویت بازیکنان در کتابخانه‌های عمومی بود؛ شرطی که هدف اصلی طرح، یعنی افزایش عضویت نوجوانان در کتابخانه‌های روستایی و تقویت ارتباط آنان با فعالیت‌های فرهنگی را دنبال می‌کرد.
در واقع، برگزارکنندگان به‌جای آنکه کتابخانه را صرفاً محلی برای امانت کتاب معرفی کنند، تلاش کردند آن را به پایگاهی برای تعامل اجتماعی، فعالیت گروهی و مشارکت نوجوانان تبدیل کنند؛ فضایی که ورزش نیز می‌تواند بخشی از کارکرد فرهنگی آن باشد.
از کتابخانه تا زمین فوتسال؛ الگویی برای جذب نوجوانان
در این طرح، کتابخانه‌های روستایی محور تشکیل تیم‌ها بودند و نوجوانان با حمایت دهیاری‌ها، بخشداری‌ها و حامیان فرهنگی و ظرفیت‌های محلی در مسابقات حضور یافتند. این شیوه، علاوه بر ایجاد انگیزه برای عضویت در کتابخانه‌ها، زمینه مشارکت خانواده‌ها و نهادهای محلی را نیز فراهم کرد.
اهمیت این رویکرد در آن است که ترویج کتابخوانی را از قالب برنامه‌های صرفاً تبلیغی خارج می‌کند و به تجربه‌ای ملموس و جذاب برای مخاطب نوجوان تبدیل می‌سازد. نوجوانی که برای حضور در یک تیم فوتسال به کتابخانه روستا مراجعه می‌کند، فرصت بیشتری برای آشنایی با منابع، خدمات و برنامه‌های فرهنگی آن خواهد داشت.
از این منظر، لیگ دانایی تنها یک مسابقه ورزشی نیست، بلکه تلاشی برای پیوند دادن دو حوزه مکمل در تربیت نسل آینده است؛ ورزش برای تقویت نشاط، تحرک و روحیه کار گروهی و کتاب برای گسترش آگاهی، تفکر و دانایی.
لاریم؛ میزبان شور و رقابت روستایی
میزبانی این دوره از مسابقات بر عهده روستای لاریم بود؛ رویدادی که با محوریت کتابخانه روستایی لاریم و همراهی دهیاری و بخشداری برگزار شد.
رقابت‌ها طی سه روز و به شیوه حذفی دنبال شد و حضور نوجوانان از روستاهای مختلف، در کنار همراهی خانواده‌ها و تشویق تیم‌ها، فضایی پرنشاط و صمیمی در محل برگزاری مسابقات ایجاد کرد.
همزمانی این برنامه با هفته مازندران و قرار گرفتن آن در آستانه هفته کتاب و کتابخوانی نیز فرصتی فراهم کرد تا توجه بیشتری به ظرفیت کتابخانه‌های عمومی در مناطق روستایی و نقش آن‌ها در توسعه فرهنگی جلب شود.
کتابخانه باید به پایگاه پویای فرهنگی تبدیل شود
مرضیه فلاح کردآبادی؛ مدیرکل کتابخانه‌های عمومی مازندران، با اشاره به اهداف اجرای لیگ دانایی، بر ضرورت ایجاد پیوند میان فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی تأکید دارد.
از نگاه وی، کتابخانه‌های عمومی نباید صرفاً به محلی برای امانت گرفتن کتاب محدود شوند، بلکه باید با بهره‌گیری از ظرفیت برنامه‌های متنوع، به پایگاه‌هایی زنده و اثرگذار در زندگی اجتماعی تبدیل شوند.
استفاده از ظرفیت ورزش و برنامه‌های گروهی، به‌ویژه برای جذب نوجوانان، می‌تواند زمینه حضور بیشتر این گروه سنی در کتابخانه‌ها را فراهم کند و فرصت مناسبی برای شناسایی استعدادها، تقویت مشارکت اجتماعی و گسترش فرهنگ مطالعه باشد.
کتابخانه روستایی؛ فراتر از قفسه‌های کتاب
فاطمه رضاپور؛ مسئول کتابخانه روستایی دنگسرک نکا، نیز با تأکید بر اهمیت ارتباط مستقیم کتابخانه با جامعه محلی، طراحی برنامه‌های متناسب با علایق کودکان و نوجوانان را از عوامل مؤثر در تداوم ارتباط آنان با کتابخانه می‌داند.
به اعتقاد وی، وقتی نوجوانان در فضایی شاد و دوستانه با کتابخانه ارتباط برقرار می‌کنند، این حضور می‌تواند به آشنایی بیشتر با امکانات فرهنگی و در ادامه، شکل‌گیری عادت مطالعه منجر شود.
لیگ دانایی از همین زاویه اهمیت دارد؛ چراکه کتابخانه را به محیطی برای یادگیری، تعامل و حضور اجتماعی تبدیل می‌کند و به نوجوانان نشان می‌دهد که فعالیت در این فضا محدود به مطالعه و امانت گرفتن کتاب نیست.
عبور از تبلیغات سنتی برای ترویج کتابخوانی
احمد کاکو جویباری، مسئول روابط عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی مازندران، نیز با تأکید بر ضرورت استفاده از شیوه‌های نوین ارتباط با نسل نوجوان، برنامه‌های خلاقانه و مشارکت‌محور را از ظرفیت‌های مهم ترویج کتابخوانی می‌داند.
لیگ دانایی نمونه‌ای از این رویکرد است که در آن، ورزش به بستری برای ارتباط با دانش‌آموزان تبدیل شده و پیام فرهنگی در فضایی دوستانه و غیرمستقیم به مخاطبان منتقل می‌شود.
چنین برنامه‌هایی همچنین می‌توانند زمینه معرفی ظرفیت‌ها و خدمات کتابخانه‌های عمومی به خانواده‌ها و افزایش مشارکت اجتماعی در فعالیت‌های فرهنگی را فراهم کنند.
کاپ اخلاق برای جوانمردی؛ جوایز برای برگزیدگان
در کنار رقابت برای کسب عنوان قهرمانی، توجه به اخلاق ورزشی نیز از بخش‌های قابل توجه این رویداد بود.
برگزارکنندگان برای یکی از تیم‌های حاضر که از مناطق دارای شرایط آسیب‌پذیر اجتماعی در مسابقات شرکت کرده بود، کاپ اخلاق در نظر گرفتند تا روحیه مشارکت، تلاش و جوانمردی نیز مورد تقدیر قرار گیرد.
همچنین برای تیم‌های اول تا سوم به ترتیب ۱۰، ۷ و ۵ میلیون تومان جایزه پیش‌بینی شد که با حمایت دهیاری و بخشداری لاریم به برگزیدگان اهدا می‌شود.
فراتر از یک جام؛ سرمایه‌گذاری فرهنگی برای آینده روستاها
آنچه در لیگ دانایی مازندران اهمیت دارد، صرفاً تعداد تیم‌های شرکت‌کننده یا نتیجه مسابقات نیست؛ بلکه ایده‌ای است که پشت این رقابت‌ها قرار دارد. ایده‌ای که می‌گوید برای گسترش فرهنگ مطالعه باید علایق نسل نوجوان را شناخت و از همان مسیر با او ارتباط برقرار کرد.
این تجربه نشان داد کتابخانه می‌تواند در کنار کارکرد اصلی خود، بستری برای نشاط اجتماعی، تعامل خانواده‌ها، فعالیت‌های گروهی و پرورش استعدادهای نوجوانان باشد.
شاید دستاورد ماندگار این لیگ نه جامی باشد که به تیم قهرمان می‌رسد و نه جایزه‌ای که میان برگزیدگان توزیع می‌شود؛ بلکه نوجوانانی باشند که به واسطه فوتبال، راه کتابخانه را پیدا کرده‌اند و ممکن است از همین مسیر، به دنیای کتاب و دانایی قدم بگذارند.
لیگ دانایی در حقیقت تلاشی برای تغییر یک نگاه است؛ اینکه برای کتاب‌خوان کردن نسل آینده، همیشه نباید از کتاب شروع کرد؛ گاهی می‌توان از زمین فوتسال آغاز کرد و به مقصدی به نام دانایی رسید.
